Karşılıksız Çek Suçu Nedir? (5941 Sayılı Çek Kanunu Kapsamında)
Çek, ticari hayatın güvene dayalı en önemli ödeme araçlarından biridir. Ancak çekin kanuni ibraz süresi içinde bankaya sunulmasına rağmen karşılığının bulunmaması hâlinde, 5941 sayılı Çek Kanunu kapsamında karşılıksız çek suçu gündeme gelmektedir. Bu fiil, yalnızca alacak-borç ilişkisi doğurmakla kalmaz; aynı zamanda ceza hukuku yaptırımlarına da yol açar.
Karşılıksız çek suçu, çekin üzerinde yazılı bulunan düzenleme tarihine göre kanuni ibraz süresi içinde bankaya ibraz edilmesi ve banka tarafından “karşılıksızdır” işlemi yapılmasına sebebiyet verilmesiyle oluşur. Bu nedenle çekin ileri tarihli olması veya kısmen karşılığının bulunması, suçun oluşumuna engel değildir.
Karşılıksız Çek Suçunun Unsurları
5941 sayılı Kanun’un 5. maddesi uyarınca karşılıksız çek suçunun oluşabilmesi için şu şartların birlikte gerçekleşmesi gerekir:
- Çekin, düzenleme tarihine göre kanuni ibraz süresi içinde bankaya ibraz edilmesi
- Muhatap banka tarafından “karşılıksızdır” işlemi yapılması
- Çek hamilinin süresi içinde şikâyette bulunması
Bu suç şikâyete bağlıdır. Şikâyet olmadan soruşturma ve kovuşturma yapılamaz.
Karşılıksız Çek Suçunda Sorumluluk Kime Aittir?
Çek Kanunu’na göre çek bedelini ilgili banka hesabında bulundurmakla yükümlü olan kişi çek hesabı sahibidir. Çek hesabı sahibinin tüzel kişi olması hâlinde ise sorumluluk;
- Tüzel kişinin mali işlerini yürüten yönetim organı üyesine,
- Böyle bir belirleme yoksa yönetim organını oluşturan gerçek kişilere
aittir.
Ayrıca, karşılıksız çek bir sermaye şirketi adına düzenlenmişse; çek düzenleyen kişiyle birlikte, şirketin yönetim organında görev alan ve ticaret siciline tescilli yetkililer hakkında da çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı uygulanabilmektedir.
Karşılıksız Çek Suçunun Cezası
Karşılıksız çek suçu nedeniyle mahkeme tarafından;
- Her bir çek için binbeşyüz güne kadar adli para cezasına,
- Bu cezanın, çek bedelinin karşılıksız kalan miktarından az olmamak üzere belirlenmesine,
- Ayrıca çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına
karar verilir.
Bu suç bakımından ön ödeme, uzlaşma ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması hükümleri uygulanmaz. Hükmedilen adli para cezasının ödenmemesi hâlinde ise ceza, doğrudan hapis cezasına çevrilir.
Karşılıksız Çekte Ödeme Sonucu Cezanın Ortadan Kalkması ve Çek Düzenleme Yasağının Kaldırılması
5941 sayılı Çek Kanunu, karşılıksız çek suçu bakımından etkin pişmanlık imkânı tanımaktadır. Buna göre;
- Karşılıksız kalan çek bedelinin, kanuni faiziyle birlikte tamamen ödenmesi hâlinde,
- Yargılama aşamasında davanın düşmesine,
- Mahkûmiyet hükmü kesinleşmişse cezanın bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırılmasına
karar verilebilir.
Bu durumda, çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı da kaldırılır ve ilgili kayıtlar sistemlerden silinir.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Görevli Mahkeme
Karşılıksız çek suçu bakımından görevli mahkeme icra ceza mahkemesidir. Bu husus 5941 sayılı Kanun’un 5. maddesinde açıkça düzenlenmiştir.
Yetkili Mahkeme
Yer bakımından yetkili mahkeme ise seçimlik olarak:
- Çekin tahsil için bankaya ibraz edildiği yer,
- Çek hesabının açıldığı banka şubesinin bulunduğu yer,
- Hesap sahibinin yerleşim yeri,
- Şikâyetçinin yerleşim yeri
mahkemelerinden biridir.
Bu ayrım uygulamada son derece önemlidir; zira görev ve yetki hataları ciddi usul sorunlarına yol açabilir.
İzmir İcra Ceza Avukatı ile Sürecin Yönetilmesi
Karşılıksız çek suçu, ceza hukuku ile icra hukukunun kesiştiği teknik bir alandır. Şikâyet süresinin kaçırılması, etkin pişmanlık hükümlerinin usulüne uygun uygulanmaması veya yetkili mahkemenin yanlış belirlenmesi, telafisi güç hak kayıplarına neden olabilir.
Bu nedenle, karşılıksız çek suçu nedeniyle İzmir’de yürütülecek yargılamalarda, sürecin başından itibaren alanında deneyimli bir İzmir icra ceza avukatı ile çalışılması; hem ceza yaptırımlarının önlenmesi hem de ticari faaliyetlerin sürdürülebilmesi açısından büyük önem taşır.