Nitelikli Dolandırıcılık Suçu Nedir? (TCK m.158)
Nitelikli dolandırıcılık suçu, failin hileli davranışlarını belirli araçlar, sıfatlar veya mağdurun özel durumu üzerinden gerçekleştirerek haksız menfaat sağlaması hâlinde oluşur. Türk Ceza Kanunu’nun 158. maddesinde düzenlenen bu suç, basit dolandırıcılığa göre daha ağır yaptırımlar öngörmektedir.
Dolandırıcılık fiilinin; kamu kurumları, bilişim sistemleri, banka veya kredi kuruluşları gibi toplumsal güveni temsil eden yapıların araç olarak kullanılması ya da mağdurun içinde bulunduğu zayıf ve korunmaya muhtaç durumdan yararlanılması suretiyle işlenmesi, suçu nitelikli hâle getirir.
Nitelikli Dolandırıcılık Suçunun Unsurları
Nitelikli dolandırıcılık suçunun oluşabilmesi için;
- Failin hileli davranışlarla mağduru aldatması,
- Bu aldatma sonucunda fail veya bir başkası lehine menfaat sağlanması,
- Menfaat ile hileli davranış arasında nedensellik bağı bulunması,
- Fiilin kanunda sayılan nitelikli hâllerden biriyle işlenmesi
gerekmektedir.
TCK 158 Kapsamındaki Nitelikli Hâller
Kanun koyucu, aşağıdaki durumlarda dolandırıcılık suçunu nitelikli kabul etmiştir:
- Dinî inanç ve duyguların istismar edilmesi
- Kişinin tehlikeli durumundan veya zor şartlarından yararlanılması
- Mağdurun algılama yeteneğinin zayıflığından faydalanılması
- Kamu kurum ve kuruluşlarının, siyasi partilerin, vakıf veya derneklerin araç olarak kullanılması
- Kamu kurumlarının zararına dolandırıcılık
- Bilişim sistemleri, banka veya kredi kurumları kullanılarak dolandırıcılık
- Basın ve yayın araçlarının sağladığı kolaylıktan yararlanılması
- Tacir, şirket yöneticisi veya kooperatif yöneticilerinin ticari faaliyet sırasında suçu işlemesi
- Serbest meslek sahiplerinin, mesleklerinden doğan güveni kötüye kullanması
- Banka veya kredi kurumlarından verilmemesi gereken bir kredinin açılmasının sağlanması
- Sigorta bedelini almak amacıyla dolandırıcılık yapılması
- Kişinin kendisini kamu görevlisi, banka, sigorta veya kredi kurumu çalışanı gibi tanıtması ya da bu kurumlarla ilişkili olduğunu söylemesi
Bu hâller, uygulamada en sık karşılaşılan bilişim yoluyla dolandırıcılık, banka dolandırıcılığı ve kamu görevlisi gibi davranarak dolandırıcılık suçlarını da kapsamaktadır.
Nitelikli Dolandırıcılık Suçunun Cezası
TCK m.158 uyarınca nitelikli dolandırıcılık suçunun cezası:
- 3 yıldan 10 yıla kadar hapis ve,
- 5.000 güne kadar adlî para cezasıdır.
Ancak;
- Bilişim sistemlerinin kullanılması,
- Banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması,
- Sigorta dolandırıcılığı,
- Kendini kamu görevlisi veya banka çalışanı gibi tanıtma
hâllerinde hapis cezasının alt sınırı 4 yıldan az olamaz ve adlî para cezası elde edilen menfaatin iki katından düşük olamaz.
Kamu Görevlileriyle İlişki Vaadiyle Dolandırıcılık
Failin, kamu görevlileri nezdinde hatırı sayıldığını ileri sürerek veya bir işin gördürüleceği vaadiyle menfaat temin etmesi de nitelikli dolandırıcılık kapsamında değerlendirilir. Bu durumda da fail, TCK m.158’de öngörülen ağır cezalara tabi olur.
Suçun Birden Fazla Kişiyle veya Örgütlü İşlenmesi
- Üç veya daha fazla kişiyle birlikte işlenmesi hâlinde ceza yarı oranında artırılır.
- Suçun, suç işlemek amacıyla kurulmuş bir örgütün faaliyeti kapsamında işlenmesi hâlinde ise ceza bir kat artırılır.