Olağan (Normal) Fazla Çalışma Şartları Nelerdir? – İş Hukuku Avukatı
Olağan (normal) fazla çalışma, işverenin üretim ve hizmet faaliyetlerini sürdürmek için işçinin haftalık çalışma süresini aşan çalışmalarıdır. Özellikle İzmir gibi üretim ve hizmet sektörünün yoğun olduğu şehirlerde, fazla çalışma çalışma hayatının günlük bir parçası haline gelmiştir. Bu nedenle olağan fazla çalışmanın hangi şartlarda geçerli olduğu hem işçi hem işveren açısından büyük önem taşır. Bu konularda doğru bir değerlendirme için bir İş Hukuku Avukatı tarafından yapılan hukuki inceleme yol göstericidir.
Olağan Fazla Çalışmanın Tanımı
4857 sayılı İş Kanunu’na göre olağan fazla çalışma, işçinin haftalık 45 saatin üzerinde yaptığı düzenli fazla çalışmalardır.
Bu çalışma türü, işyerinin normal faaliyetlerinin devamlılığı için gerçekleştirilen fazla mesaileri kapsar.
Olağan fazla çalışmayı; zorunlu nedenlerle fazla çalışma ve olağanüstü durumlarda yapılan fazla çalışma türlerinden ayıran temel faktör, çalışmanın işyerinin rutin ihtiyaçlarından kaynaklanmasıdır.
Olağan Fazla Çalışmanın Geçerli Sayılması İçin Aranan Şartlar
Olağan fazla çalışmanın hukuk düzeninde geçerli kabul edilebilmesi için bazı koşulların birlikte bulunması gerekir:
1. Haftalık Çalışma Süresinin 45 Saati Aşması
Olağan fazla çalışmanın oluşması için işçinin haftalık toplam çalışma süresi 45 saatin üzerine çıkmalıdır.
Örnek:
- Haftalık toplam 46 saat → 1 saat olağan fazla çalışma
- Haftalık toplam 50 saat → 5 saat olağan fazla çalışma
Günlük çalışma süresi 11 saati aşamaz ancak fazla çalışma olup olmadığının tespitinde belirleyici olan ölçü her zaman haftalık toplam süredir.
2. İşveren Talebi veya İşin Gereğinden Doğması
Olağan fazla çalışmanın varlığı için işçinin çalışmayı işverenin bilgisi ve talimatı doğrultusunda gerçekleştirmesi gerekir.
İşçinin kendi isteğiyle işyerinde bulunması, fazla çalışma doğurmaz.
Üretimde ani artış, hizmet yoğunluğu veya işin niteliğinden kaynaklanan ihtiyaçlar olağan fazla çalışmayı gerektirebilir.
3. Günlük Çalışma Süresinin 11 Saat Sınırını Aşmaması
Bir işçi bir günde 11 saatten fazla çalıştırılamaz.
Bu sınır iş sağlığı ve güvenliğinin korunması amacı taşır ve olağan fazla çalışma uygulamasını da doğrudan etkiler.
Günlük sınır aşılmışsa çalışma artık hukuka uygun bir fazla çalışma olarak kabul edilmez.
4. Yıllık Sınırın Aşılmaması
Olağan fazla çalışmaların yıllık toplamı 270 saati geçemez.
Bu sınır işçinin sürekli fazla mesaiye maruz kalmasını engellemeyi amaçlar.
İzmir’de vardiyalı sistemin yaygın olduğu sektörlerde bu sınırın fark edilmeden aşılması oldukça yaygındır; bu nedenle kayıt tutulması önemlidir.
Olağan Fazla Çalışmada Ücretlendirme
Olağan fazla çalışma karşılığı, işçiye normal saat ücretinin yüzde elli artırılmış haliyle ödenir.
İşçi isterse, zamlı ücret yerine serbest zaman kullanmayı tercih edebilir. Serbest zaman hesaplaması şu şekildedir:
- Her 1 saat fazla çalışma → 1 saat 30 dakika serbest zaman
Bu hak işçinin talebiyle kullanılabilir.
Olağan Fazla Çalışma Sayılmayan Süreler
Aşağıdaki süreler olağan fazla çalışma kapsamına girmez:
- Ara dinlenmeleri
- İşçinin kendi rızasıyla işyerinde bulunmaya devam ettiği süreler
- İşverenin bilmediği veya talimat vermediği çalışmalar
- İşin yürütümüyle bağlantısı olmayan sosyal etkinlikler
- Fazla sürelerle çalışma (sözleşmede belirlenen haftalık süre ile 45 saat arasında yapılan çalışma)
Bu ayrımların doğru yapılması, ücret hesaplamasında büyük fark yaratır.
İzmir’de Olağan Fazla Çalışma Uyuşmazlıklarının Yaygın Nedenleri
İzmir’de özellikle üretim, sağlık, lojistik ve perakende sektörlerinde olağan fazla çalışma uygulamaları yoğun olarak görülür. Uyuşmazlıkların temel sebepleri şunlardır:
- PDKS ve puantaj kayıtları ile bordroların tutarsız olması
- Hazırlık ve bekleme sürelerinin çalışma süresine dahil edilip edilmediğinin belirsizliği
- Fazla çalışma ile fazla sürelerle çalışmanın karıştırılması
- Ücretlendirme hataları
- Günlük 11 saatlik sınırın aşılması
Bu tür uyuşmazlıklarda bir İzmir İş Hukuku Avukatı tarafından yapılacak değerlendirme, hak kayıplarını önler ve doğru hesaplamayı sağlar.
Sonuç
Olağan fazla çalışma, işçinin haftalık 45 saati aşan ve işverenin talimatıyla yapılan çalışmalarıdır.
Bu çalışmanın hukuka uygun sayılabilmesi için:
- Haftalık sürenin aşılması,
- İşveren talebi,
- Günlük 11 saatlik sınırın korunması,
- Yıllık 270 saatlik sınırın aşılmaması
gerekir.
Fazla çalışma işçi açısından önemli bir hak, işveren açısından ise ciddi bir yükümlülüktür. Bu nedenle olağan fazla çalışma uygulamalarında yaşanan tereddütlerin bir İş Hukuku Avukatı tarafından değerlendirilmesi en doğru yaklaşımdır.